مقاله زیر در شماره
ششم آینهها
(نیمه خرداد 1384) درج شده بود.
سردبیر
دریاروندگان جزیره آبیتر
مجموعه 33 داستان کوتاه از عباس معروفی است. این
مجموعه دربرگیرنده مجموعه داستانهای پیشین نویسنده با چند داستان
نونوشته است.
از نظر زمانی داستانهای این کتاب دوره طولانی نویسندگی معروفی را از
آغاز جوانی تا به سالیان اخیر پوشش میدهند. در این کتاب داستانهائی
به تاریخ سال 1356 (بام تلخ) و داستانهائی به تاریخ 1375(شبانه 2)
دیده میشوند. سایر داستانها در فاصله این دو سال نوشته شدهاند.
میتوان گفت این کتاب حدود بیست سال عمر داستاننویسی معروفی را از
بیستسالگی (سالهای آغازین نوشتن) تا به چهلسالگی وی را دربرمیگیرد
که نویسنده پخته و سرشناسی شده بود. این دوره طولانی خواننده را متوقع
میکند با داستانهای متفاوت-
چه از نظر مضمون و چه از نظر سبک-
روبهرو شود و نمونههائی از دورههای مختلف کاری نویسنده بیابد. این
انتظار-
بهجا یا نابهجا-
بیپاسخ میماند.
سبک معروفی در داستان کوتاه در همه این سالها بدون تغئیر مانده است.
گویا تلقی او از داستان کوتاه عوض نشده است و معروفی این قالب را نوعی
قلمانداز میداند. قالبی برای بیان احساسی و عاطفی با پایانبندیهای
مشابه که سعی میشود ضربهزننده و بهاصطلاح کوبنده
(naïve)
باشند.
مضمونهای بیشتر داستانها مرگ و مرگاندیشی است که با لحن احساسی و
با سبک نائیف بیان میشوند.
از شگردهای رایج کمتر استفاده شده است. ویژگی سبکی خاصی ندارد و تطور
و تحولی در آنها به چشم نمیخورد. بین آخرین داستان کتاب (از نظر زمان
نگارش) و داستانهای سالهای نخست تفاوت چندانی از نظر سبک به چشم
نمیآید و نشانی از سیر و سلوک و پختگی نویسندهئی به این حد پرکار در
آنها نیست.
در واقع به زعم نگارنده، معروفی هرگز عرصه
داستان کوتاه را جدی نگرفته است. او حتا پیش از آنکه رمانی بنویسد،
خود را رماننویس میخواسته و پس از موفقیت چشمگیر نخستین رمانش-
سمفونی مردگان-
گویا قید داستانکوتاهنویسی را برای همیشه زده است. از نظر معروفی
رماننویس، شاید داستان کوتاه نقش زنگ تفریح داشته است. ایدهئی،
مضمونی و رخدادی را بهسرعت بنویسد و احتمالا بدون دستکاری چندان
به چاپ بسپرد. حتا نثر او در این داستانها نیز- در قیاس با نثر
رمانهایش- شلخته و ناویراسته مینماید.
بیمهری معروفی به این مخلوقات کوچک و گویا ناخواسته- در مقابل توجه به
رمانهای عزیزکردهاش- موجب شده است این داستانها از رشد و کمال لازم
بیبهره بمانند. حال آنکه به شهادت همین مجموعه، معروفی قصهگوی
مادرزادی است که هر چه بنویسد، خواندنی است.g